Z końcem 2024 r. kończy się okres realizacji przez polski rząd Krajowego Planu Działań na rzecz wdrażania Wytycznych ONZ dot. biznesu i praw człowieka na lata 2021 – 2024 (KPD). Jest to już drugi KPD opracowany zgodnie z zaleceniami ONZ, Unii Europejskiej i Rady Europy przez rząd polski – pierwszy KPD obejmował lata 2017-2021 (Raport końcowy z realizacji KPD 2017-2020). Koniec realizacji drugiego KPD, to jednocześnie początek prac nad kolejnym – trzecim już KPD, który powinien objąć lata 2025-2029. 

Zgodnie z informacją na stronie Ministerstwa Spraw Zagranicznych, koordynatora KPD, „poprzez implementację Wytycznych ONZ ma przede wszystkim służyć zwiększeniu ochrony praw człowieka i poszerzeniu możliwości dochodzenia sprawiedliwości w sytuacji, gdy prawa te zostaną naruszone przez biznes. Umieszczenie w KPD informacji na temat działań rządu na rzecz społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstw, a także odwołanie się do strategicznych dokumentów w tej dziedzinie, związane jest się ze świadomą polityką państwa wspierania przedsiębiorstw z jednoczesnym podkreślaniem konieczności przestrzegania przez nie praw człowieka.”

KPD jako dokument o charakterze strategicznym, powinien zatem zawierać działania zaplanowane w sposób usystematyzowany, wzajemnie powiązany i się uzupełniający, mające umożliwić realizację polityki państwa służącej zapewnieniu poszanowania praw człowieka przez przedsiębiorstwa.

Nowy plan powinien – tam, gdzie to zasadne – kontynuować działania podjęte w ramach poprzednich edycji, ale także proponować rozwiązania, które odpowiadają na aktualne wyzwania związane z ochroną praw człowieka w kontekście działalności gospodarczej oraz wynikają z wniosków z poprzednich doświadczeń.

KPD nie powinien być podsumowaniem – ‘biernym’ dokumentem opisującym to co zostało już zrealizowane lub jest realizowane (chyba że będą to też zadania na okres objęty KPD i objęte wskaźnikami dot. postępów w realizacji). Temu, zgodnie z zaleceniami ONZ, powinna służyć analiza poprzedzająca opracowanie KPD – tzw. National Baseline Assessment czy też analiza luk. To właśnie taka analiza powinna być punktem wyjścia do dyskusji o tym jakie działania/zadania powinny się znaleźć w KPD na następny okres, jak powinny być one rozplanowane w czasie, jak będą mierzone postępy w ich realizacji oraz które organy administracji publicznej będą za nie odpowiadać. Zarówno zatem działania poprzedzające prace nad KPD, jak i proces w jakim jest on wypracowywany oraz oczywiście zawartość KPD mają znaczenie i znacząco wpływają na powodzenie polityki państwa w tym zakresie. Właściwie przeprowadzony proces wypracowywania KPD sprzyja i wspiera powstanie spójnej i kompleksowej strategii rządowej, która nie tylko tworzy odpowiednie ramy dla odpowiedzialnego prowadzenia działalności przez przedsiębiorstwa, ale także jasno wskazuje jakie działania musi podjąć administracja publiczna by KPD nie było tylko dokumentem kurzącym się na półce.

KPD są znanym administracji publicznej narzędziem i sposobem koordynacji działań państwa dot. konkretnych zagadnień i problemów, czego przykładem jest choćby Krajowy Plan Działań przeciwko Handlowi Ludźmi na lata 2022-2024, który jest dowodem na to, że KPD – o ile jest wola polityczna – nawet jeśli nie są nadmiernie ambitne, mogą być konkretne, a nie “przegadane”. Istnieje szereg wytycznych, przewodników i  narzędzi wypracowanych i doskonalonych przez lata po to by wspierać państwa i innych aktorów w wypracowaniu Krajowych Planów Działania (KPD)   

Więcej:

• Strona MSZ poświęcona Krajowemu Planowi Działań na rzecz wdrażania Wytycznych ONZ dot. Biznesu i praw człowieka.
• Wytyczne ONZ dotyczące biznesu i praw człowieka (2011)
• Guidance on National Action Plans on Business and Human Rights prepared by UN Working Group on Business and Human Rights
• National Baseline Tool on Business and Human Rights  (DIHR, 2024)
• Toolkit for the Development, Implementation and Review of State Commitments to Business and Human Rights Framework (DIHR Toolkit)
• Portal GlobalNAPs prezentujący szereg narzędzi i publikacji 
• B. Faracik, Analiza “Implementation of the UN Guiding Principles on Business and Human Rights” Parlament Europejski, 2017

Dodatkowo, cenne źródło informacji stanowi także portal Global NAPs, gromadzący dane dotyczące KPD z różnych krajów a także oferujący wprowadzenie do kluczowych tematów związanych z odpowiedzialnym postępowaniem biznesu z perspektywy praw człowieka. Ułatwia on zrozumienie, jak różne państwa realizują swoje zobowiązania w zakresie ochrony praw człowieka w kontekście działalności biznesowej oraz jakie wyzwania napotykają. [Z tym większą sympatią do niego odsyłamy, że mieliśmy istotny wkład w merytoryczną zawartość jego pierwszej wersji (patrz wpis z 2017 r.  – link).]).