Podsumowanie roku 2025 oraz plany na przyszłość

Zapraszamy Was do wspólnego spojrzenia wstecz na rok 2025 z perspektywy działań naszego instytutu. Szczególnie, że choć nie wszystko, o co walczyliśmy, udało się osiągnąć (ah, ten Omnibus), to jednak był to rok działań, które dały nam wiele satysfakcji i dumy z osiągniętych efektów, w tym przyczynienia się do zmian tak na poziomie mikro, jak i makro.

Rok 2025 był czasem intensywnej pracy, eksperckich dyskusji i realnego wpływu na kształtowanie standardów odpowiedzialnego biznesu w Polsce i na poziomie międzynarodowym oraz tworzenie przestrzeni do dialogu na temat zrównoważonego rozwoju. Rok pełen wyzwań legislacyjnych, międzynarodowych inicjatyw i budowania koalicji na rzecz praw człowieka w kontekście działalności gospodarczej. Rok edukowania i inspirowania do zmian. Choć podejmowaliśmy różne tematy, najbardziej angażowaliśmy się w działania w trzech obszarach:

• należyta staranność i Omnibus I (m.in. subgranting ECCJ, działalność rzecznicza, stanowiska, udział w wydarzeniach, wystąpienia publiczne, szkolenia),
• przeciwdziałanie pracy przymusowej (m.in. projekt AMIF EMBRACE, artykuły, wystąpienia publiczne, szkolenia dla biznesu, udział w pracach Nieformalnej Grupy Eksperckiej ds. Pracy Przymusowej przy DG GROW Komisji Europejskiej),
• wspieranie biznesu i innych interesariuszy w lepszym zrozumieniu, na czym polega poszanowanie praw człowieka w ich codziennej działalności (m.in. doradztwo i szkolenia, projekt EMBRACE – prace nad Standard Operating Protocols i narzędziami dla biznesu, CEE&CA BHR Summer Academy).

Nasze działania realizowaliśmy zarówno z własnej inicjatywy, niejednokrotnie w ramach działań pro bono, jak i w ramach realizowanych projektów, na które pozyskaliśmy fundusze z grantów (subgrant ECCJ, EMBRACE, NIW PROO, Sigrid Rausing Trust) oraz na które przeznaczaliśmy zyski z działalności gospodarczej, w której przeważały analizy realizowane na rzecz przedsiębiorstw oraz szkolenia/warsztaty – od tych podstawowych, wprowadzających problematykę praw człowieka w biznesie, po szkolenia dotyczące sprawiedliwej transformacji czy też sztucznej inteligencji i korzystania z niej w sposób zapewniający poszanowanie praw człowieka.

Kolejny rok pod znakiem CSDDD i Omnibusa I

Nasze działania realizowaliśmy zarówno z własnej inicjatywy, niejednokrotnie w ramach działań pro bono, jak i w ramach realizowanych projektów, na które pozyskaliśmy fundusze z grantów (subgrant ECCJ, EMBRACE, NIW PROO, Sigrid Rausing Trust) oraz na które przeznaczaliśmy zyski z działalności gospodarczej, w której przeważały analizy realizowane na rzecz przedsiębiorstw oraz szkolenia/warsztaty – od tych podstawowych, wprowadzających problematykę praw człowieka w biznesie, po szkolenia dotyczące sprawiedliwej transformacji czy też sztucznej inteligencji i korzystania z niej w sposób zapewniający poszanowanie praw człowieka.

Miniony rok to przede wszystkim kolejny rok aktywnego udziału w debacie na temat regulacji z obszaru ESG/BHR, tym razem skupionej na zmianach w regulacjach dotyczących CSDDD. Byliśmy wśród sygnatariuszy styczniowego Joint CSO Omnibus Statement 2025 oraz współtworzyliśmy stanowisko ponad 150 ekspertów ds. biznesu i praw człowieka w sprawie propozycji Komisji Europejskiej, a w październiku, wraz z ponad 140 organizacjami pozarządowymi z 27 krajów, apelowaliśmy o zachowanie kluczowych elementów HRDD w Joint Statement Call for European Parliament to deliver a credible and ambitious approach on Omnibus I. Nasz głos na temat konieczności zachowania ambicji regulacyjnych i krytyka stopniowego obniżania tychże wybrzmiał także w prasie krajowej, m.in. w „Dzienniku Gazecie Prawnej” oraz dodatku do „Rzeczpospolitej”. Z naszymi komentarzami w prasie możecie zapoznać się na naszej stronie w Media > Nasz głos w mediach, czyli tutaj.

Z punktu widzenia transpozycji CSDDD do prawa krajowego cenny był udział w zamkniętym warsztacie „Workshop for Policymakers on Transposing the CSDDD: Navigating Legal Uncertainties amidst the Omnibus proposal and Implementation Challenges” zorganizowanym przez portugalską uczelnię NOVA University – NOVA Centre on Business, Human Rights and the Environment (NOVA BHRE), British Institute of International and Comparative Law (BIICL) oraz HIVA Research Institute for Work and Society & Leuven Centre for Global Governance Studies (KU Leuven), w którym mieliśmy możliwość uczestniczyć aktywnie na zaproszenie organizatorów.

W marcu, podczas OECD Watch Global Gathering, wraz z przedstawicielami ponad 60 organizacji z 29 krajów, rozmawialiśmy i pracowaliśmy nad usprawnieniem współpracy między CSOs na rzecz zwiększenia odpowiedzialności firm za skutki ich działań oraz omawialiśmy postępy w pracach nad regulacjami dotyczącymi należytej staranności w innych krajach na świecie. Wymiana doświadczeń i energia tego spotkania pomogła nam przezwyciężyć chwilowe zwątpienie po publikacji projektu Omnibusa I przez KE w lutym i z nową energią podjąć dalsze działania na rzecz zachowania regulacji przewidzianych w CSDDD i CSRD.

Jak wiele innych CSOs w UE złożyliśmy także zawiadomienie do Ombudsmana Europejskiego na sposób pracy Komisji Europejskiej, które było przygrywką do skargi do Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich przeciwko KE w sprawie sposobu procedowania przez nią pakietu Omnibus, złożonej m.in. przez European Coalition for Corporate Justice, której to koalicji jesteśmy organizacją członkowską. Równocześnie z argumentami przemawiającymi za zachowaniem przyjętego w 2024 r. tekstu CSDDD staraliśmy się też dotrzeć do decydentów w Polsce i Brukseli, tak w Sejmie, administracji rządowej, jak i w Parlamencie Europejskim.

Wreszcie, koniec roku to czas pracy nad kompleksową ekspertyzą na temat wdrożenia CSDDD w Polsce w zakresie organów nadzoru, realizowaną na zlecenie Ministerstwa Rozwoju i Technologii (MRiT) po wygraniu zapytania ofertowego. Co w niej znajdziecie? Mamy nadzieję, że wkrótce sami będziecie mogli się przekonać.

KPD, rekomendacje dotyczące zmian w prawie i praktyce jego stosowania

Nie samym Omnibusem jednak człowiek żyje. Na przełomie 2024 i 2025 roku przesłaliśmy do wielu ministerstw czwartą już edycję naszej sztandarowej analizy pt. „Podstawowa analiza obecnej sytuacji w Polsce dotyczącej dostępu do środków zaradczych w sprawach nadużyć związanych z działalnością przedsiębiorstw”, zawierającą diagnozę i szereg rekomendacji dotyczących możliwej poprawy sytuacji. Ponownie przypomnieliśmy się z nią latem, po rekonstrukcji rządu – nowym ministrom. Z odpowiedziami ministerstw można zapoznać się tutaj. Analiza ta stanowiła też załącznik do wypracowanych wspólnie z innymi organizacjami pozarządowymi rekomendacji zgłoszonych w ramach konsultacji 3. Krajowego Planu Działań na rzecz wdrażania Wytycznych ONZ dotyczących biznesu i praw człowieka. W marcu 2025 uczestniczyliśmy także w spotkaniu konsultacyjnym w MSZ na ten temat, a następnie monitorowaliśmy dalsze prace w tym zakresie.

Byliśmy także wśród sygnatariuszy stanowiska organizacji społecznych w sprawie projektu zmian w art. 173 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ograniczającego ich uprawnienia oraz stanowiska organizacji społeczeństwa obywatelskiego w sprawie Dyrektywy o „zielonych oświadczeniach” (Green Claims Directive). Z naszymi lub sygnowanymi przez nas stanowiskami można zapoznać się na naszej stronie w zakładce Media.

Głos PIHRB na arenie polskiej i międzynarodowej

Naszą wiedzą, rekomendacjami i opiniami dzieliliśmy się podczas szeregu wydarzeń, od kameralnych – jak dyskusja na temat roli prawników w tworzeniu odpowiedzialnego biznesu podczas „Śniadania dla prawników” organizowana przez kancelarię LegalDen, przez poświęconą postępom we wdrażaniu celów zrównoważonego rozwoju (SDGs) konferencję „5 lat zaczyna się teraz” organizowaną przez UNEP/GRID-Warszawa, Kongres Greenpact 2025, na którym członkini naszej Rady Fundacji, Agata Rudnicka podzieliła się swoimi refleksjami podczas panelu dyskusyjnego „Klimatyczne zagrożenia dla polskiej i europejskiej gospodarki”, po udział prezeski PIHRB, Beaty Faracik w 4. Forum Organizacji Społeczeństwa Obywatelskiego ASEAN–UE dotyczącym praw człowieka (ASEAN–EU CSOs Forum on Human Rights) oraz 6. Dialogu politycznym ASEAN-UE na temat Praw Człowieka w Kuala Lumpur, podczas którego podzieliła się doświadczeniem PIHRB jako CSO we wspieraniu firm w panelu Stakeholder Engagement in Due Diligence Practices oraz wzięła udział w wizycie terenowej z udziałem Kajsy Ollongren, specjalnej przedstawicielki UE ds. praw człowieka na jednej z plantacji palm należących do FGV Holdings Berhad, która od czasu wykrycia pracy przymusowej na jej plantacjach podjęła szereg działań mających na celu zlikwidowanie tego problemu. Z rekomendacjami wypracowanymi przez NGOs podczas tego spotkania dla UE i ASEAN można zapoznać się tutaj.

Wreszcie, jako jedyna organizacja z Polski współorganizowaliśmy także podczas Forum ONZ dotyczącego biznesu i praw człowieka sesję poświęconą praktycznym lukom we wdrażaniu obowiązkowej należytej staranności w zakresie praw człowieka i środowiska „Beyond Compliance: Addressing Implementation Gaps in Mandatory Human Rights and Environmental Due Diligence in Western Europe and Other Group States”.

Edukacja, szkolenia i publikacje

Wśród działań edukacyjnych warto wspomnieć webinar o komunikacji ze specjalnymi procedurami ONZ, z udziałem ekspertów Sekretariatu Grupy Roboczej ONZ ds. Biznesu i Praw Człowieka (marzec 2025) oraz trzecią już edycję CEE&CA Summer Academy on Business and Human Rights (24–30 września 2025) – intensywnego kursu dla profesjonalistów (online) z udziałem światowych ekspertów. Dlaczego jest dla nas ważny, przeczytacie w podsumowaniu tej edycji.

Ekspertki i eksperci PIHRB dzielili się swoją wiedzą także w ramach szkoleń i warsztatów realizowanych w ramach wydarzeń organizowanych przez inne organizacje (np. warsztat „Praktyczne aspekty wdrażania należytej staranności” podczas konferencji z okazji 25-lecia Forum Odpowiedzialnego Biznesu, seminarium i warsztaty nt. należytej staranności zorganizowane w lipcu dla spółek Skarbu Państwa przez Polski KPK OECD, prezentacja na SLA4) oraz w ramach wykładów gościnnych m.in. na temat „Environmental and Human Rights Due Diligence Laws from a Comparative Law Perspective” na Nova Univerza w Słowenii czy też wykładów na studiach podyplomowych. Zrealizowaliśmy także szereg szkoleń i warsztatów zamkniętych na zlecenie podmiotów prywatnych, w tym banków, firm produkcyjnych i energetycznych.

Objęliśmy także patronatem szereg wydarzeń i inicjatyw organizowanych przez organizacje pozarządowe i studenckie, m.in. Human Rights Week na SGH (dyskusje o dylematach wielkich korporacji), XII Konferencję Nienieodpowiedzialnych w Muzeum POLIN, 10. Open Eyes Economy Summit, konferencję „5 lat zaczyna się teraz” organizowaną przez UNEP/GRID-Warszawa, konferencję Future Horizon 2025 czy też badanie „Studenci Prawa w Polsce” realizowane przez ELSA Poland. Dzięki temu podczas wydarzeń kolejne osoby miały możliwość zapoznać się z materiałami na temat praw człowieka w biznesie – dzięki ściance promującej „Karty praw człowieka w biznesie”, której wyeksponowanie podczas wydarzenia jest warunkiem naszego patronatu.

Publikacje

Nasze teksty przybliżające różne aspekty BHR publikowaliśmy zarówno w prasie krajowej, jak i w czasopismach naukowych. Wśród nich warto wymienić zarówno artykuły Agaty Rudnickiej, jak i Beaty Faracik publikowane w serii dodatków do „Rzeczpospolitej” pt. Raportowanie ESG w praktyce (m.in. tu i tu) czy „Parkietu”; teksty w publikacjach UNEP/GRID Warszawa czy UN Global Compact Network Poland, czy wreszcie artykuły naukowe, jak Regulacyjne puzzle dotyczące zrównoważonego rozwoju jako narzędzie walki z handlem ludźmi do pracy przymusowej, opublikowane w wydaniu specjalnym czasopisma „Prawo i Bezpieczeństwo – Law & Security”.

Ciała eksperckie i wyróżnienia

Last, but not least, rok 2025 to także kontynuacja aktywnego zaangażowania Prezeski PIHRB, Beaty Faracik w prace OECD Watch Coordination Committee, Rady Doradczej KPK OECD w Polsce oraz prace grupy roboczej przy Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej (MFiPR) dotyczące zrównoważonego rozwoju uczelni. Jesienią została ona też członkinią powołanego zarządzeniem Premiera z końcem września 2025 r. Zespołu do spraw wsparcia zrównoważonego rozwoju przedsiębiorstw oraz w drodze otwartego konkursu została wybrana członkinią Nieformalnej Grupy Eksperckiej ds. Pracy Przymusowej przy Komisji Europejskiej (DG GROW) w związku z pracami nad wytycznymi dotyczącymi rozporządzenia dotyczącego zakazu produktów wytworzonych z wykorzystaniem pracy przymusowej. Jej zaangażowanie w działania na rzecz praw człowieka w ramach zrównoważonego rozwoju i wkład w rozwój ekosystemu ESG w Polsce dostrzegli także inni – umieszczając ją na liście 25 kobiet „ESG Angels 2025” opublikowanej w grudniowym numerze czasopisma „My Company Polska”.

W 2026 roku planujemy

• Kontynuować pracę nad wdrażaniem dyrektywy CSDDD w Polsce.

• Kontynuować działania na rzecz przeciwdziałania pracy przymusowej – w tym, m.in. w ramach projektu EMBRACE będziemy organizować szereg konsultacji i nieodpłatnych szkoleń dla biznesu ale i NGOs czy przedstawicieli administracji publicznej.

• Wzmacniać międzynarodową współpracę w obszarze praw człowieka poprzez aktywną działalność w koalicjach OECD Watch, European Coalition for Corporate Justice ale i sieciach eksperckich i akademickich jak Global BHR Scholars Association, Teaching Business and Human Rights Forum czy też niezależna sieć ekspertów CSDDD.

• Publikować teksty zarówno na temat BHR, jak i szczególnie CSDDD. Wśród nich będą zarówno rozdział nt. nauczania o KPD do publikacji Teaching BHR oraz komentarz do art. 7 CSDDD w publikowanym przez E.E. Publishing Commentary to the CSDDD, pod redakcją C. Bright and M. Scheltema.

• Realizować działania edukacyjne, w tym – kto wie – może kolejną edycję CEE&CA BHR Summer Academy. Wiele zależy od pozyskania dodatkowego finansowania grantowego.

Śledźcie naszą stronę i profile na LinkedIN i Bluesky by być na bieżąco!

Pozdrawiamy serdecznie i życzymy wspaniałego Nowego Roku!

Zarząd i Zespół Polskiego Instytutu Praw Człowieka i Biznesu