Nowy Working Paper PIHRB: „Socialwashing jako źródło ryzyka. Perspektywa Wytycznych ONZ dot. biznesu i praw człowieka oraz CSDDD.”
Polski Instytut Praw Człowieka i Biznesu opublikował nową publikację w serii Working Paper – tekst autorstwa Grażyny Puławskiej i Beaty Faracik poświęcony zjawisku socialwashingu, czyli społecznego odpowiednika greenwashingu.
Czym jest socialwashing?
Podczas gdy greenwashing polega na przypisywaniu produktom lub działalności przedsiębiorstwa cech środowiskowych niepopartych wiarygodnymi dowodami, socialwashing (w literaturze anglojęzycznej także: social greenwashing) to analogiczna praktyka odnosząca się do praw człowieka, praw pracowniczych i etyki łańcucha dostaw. Autorki definiują je jako publiczne twierdzenia przypisujące przedsiębiorstwu, jego produktom lub całemu łańcuchowi wartości standardy społeczne, które nie są poparte należytą starannością, sprzeciwiają się faktom albo są sformułowane tak ogólnie, że przeciętny odbiorca nie jest w stanie ich zweryfikować.
Sprawa Armaniego jako punkt wyjścia
Working paper analizuje decyzję włoskiego organu ochrony konkurencji i konsumentów (AGCM) z 1 sierpnia 2025 r. wobec spółek Giorgio Armani S.p.A. i G.A. Operations S.p.A. AGCM ustalił, że spółki publikowały – m.in. w kodeksie etyki i materiałach marketingowych – deklaracje dotyczące poszanowania praw człowieka i standardów pracy, które pozostawały w sprzeczności z rzeczywistymi warunkami pracy u podwykonawców produkujących torby i akcesoria skórzane (nielegalne zatrudnienie, naruszenia BHP). Na spółki nałożono łączną karę w wysokości 3,5 mln EUR.
Wspólna logika prawna dla greenwashingu i socialwashingu
Wspólną podstawą prawną dla greenwashingu i socialwashingu jest zakaz praktyk wprowadzających w błąd z dyrektywy 2005/29/WE (art. 6 i 7). Dyrektywa ta została rozszerzona przez dyrektywę (UE) 2024/825 o wzmocnieniu pozycji konsumentów w procesie transformacji ekologicznej (Empowering Consumers for the Green Transition – ECGT). Termin transpozycji ECGT do prawa krajowego minął 27 marca 2026 r., a same przepisy zaczną obowiązywać od 27 września 2026 r. – we wszystkich państwach członkowskich, także w Polsce, gdzie nowelizacja ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym oraz ustawy o prawach konsumenta jest w toku legislacyjnym. W jej efekcie UOKiK zyska nowe narzędzia egzekwowania, w tym możliwość nakładania kar sięgających 10% obrotu przedsiębiorstwa.
ECGT wprowadza wprost nową listę zakazanych praktyk dotyczących twierdzeń środowiskowych, ale ta sama podstawa prawna (art. 6–7 dyrektywy 2005/29/WE) już dziś obejmuje twierdzenia społeczne. Przedsiębiorstwa, które komunikują swoje zaangażowanie w prawa człowieka czy standardy pracownicze w sposób ogólnikowy lub niepoparty dowodami, powinny liczyć się z tym, że w bardziej aktywnym otoczeniu regulacyjnym po wrześniu 2026 r. takie komunikaty będą łatwiejszym celem kontroli ze strony UOKiK.
Pięć zasad uczciwej komunikacji bez socialwashingu
Working paper kończy się sformułowaniem pięciu zasad, które wynikają bezpośrednio z Wytycznych ONZ dot. biznesu i praw człowieka, dyrektywy CSDDD, standardów raportowania ESRS oraz dyrektywy 2005/29/WE dotyczącej nieuczciwych praktyk handlowych stosowanych przez przedsiębiorstwa wobec konsumentów na rynku wewnętrznym. Bez wdrożenia należytej staranności w zakresie praw człowieka, trudno będzie skonstruować komunikaty spełniające poniższe zasady w sposób rzetelny.
- Zgodność – komunikacja odzwierciedla stan faktyczny, a nie plany czy ambicje.
- Wiarygodność – każde twierdzenie jest poparte sprawdzalnymi danymi.
- Kontekst – nie wolno pomijać istotnych ryzyk lub naruszeń przy eksponowaniu dobrych praktyk.
- Mierzalność – komunikaty zawierają konkretne, weryfikowalne wskaźniki, a nie ogólniki.
- Odpowiedzialność – za deklaracją stoi konkretna osoba, działający kanał zgłoszeń i gotowość do naprawy błędów.
O publikacji
Working Paper 1/2026 „Socialwashing jako forma wprowadzania w błąd konsumentów i inwestorów: perspektywa praw człowieka i biznesu” (Grażyna Puławska, Beata Faracik) powstał dzięki wsparciu finansowemu Sigrid Rausing Trust. Poglądy wyrażone w publikacji są poglądami autorek i nie odzwierciedlają stanowiska grantodawcy.
Pobierz pełny tekst: Working Paper 1/2026 (PDF)