23. Prawo do wolności myśli, sumienia i wyznania

Tradycyjne rozumienie prawa w relacji państwo – jednostka

Wolność myśli, sumienia i wyznania przysługuje bezwarunkowo każdej osobie. Chroni ona również funkcjonowanie Kościołów i związków wyznaniowych.

Wolność myśli, sumienia i wyznania ma aspekt wewnętrzny i zewnętrzny. Obejmuje wolność posiadania przekonań religijnych, przyjmowania i odrzucania religii według własnego wyboru, w tym prawo do zachowania swojej religii lub przekonań. Z drugiej strony jest to także wolność umożliwiająca uzewnętrznianie samodzielnie lub wraz z innymi, publicznie lub prywatnie, religii bądź przekonań w postaci uprawiania kultu, modlitwy bądź nauczania. Nie należy zapominać, że prawo do wolności myśli, sumienia i wyznania chroni poglądy teistyczne, nieteistyczne, jak i ateistyczne.

Państwo powinno bezwzględnie zagwarantować każdemu człowiekowi wolność myśli, sumienia i wyznania, a także eliminować wszelkie działania osób trzecich, które mogą jej zagrozić. Ograniczenia prawa do wolności myśli, sumienia i wyznania mogą dotyczyć jedynie uzewnętrzniania przekonań w sprawach religijnych i tylko wówczas, gdy przewidziane są w ustawie dla ochrony bezpieczeństwa, porządku lub zdrowia publicznego, moralności lub podstawowych praw i wolności innych osób. Natomiast aspekt wewnętrzny tej wolności nie podlega żadnym ograniczeniom.

Rodzice i opiekunowie prawni posiadają prawo wychowywania dzieci zgodnie z własnymi przekonaniami, uwzględniając jednak przy tym dobro dziecka, stopień jego dojrzałości, wolność jego sumienia i wyznania oraz jego przekonań1.

Jak to prawo rozumieć w kontekście biznesu?

W kontekście biznesu prawo to obejmuje 2 :

  • umożliwianie i ułatwianie w miejscu pracy uzewnętrzniania religii i uprawiania kultu (np. umożliwienie modlitwy w czasie pracy lub akceptowanie wniosków urlopowych związanych ze świętami religijnymi);
  • umożliwienie noszenia ubrań i symboli wyrażających wyznanie pracowników w zakresie, w jakim nie zwiększa to ryzyka wypadków przy pracy, a także nie uniemożliwia wykonywania obowiązków zawodowych.

Przykład pozytywny

Dwóch pracowników przedsiębiorstwa X zwraca się do przełożonych z prośbą o wyznaczenie miejsca, w którym mogliby się modlić w przerwie od pracy. Kierownictwo firmy pozytywnie ustosunkowuje się do prośby pracowników i decyduje się zagospodarować dla nich jedno z nieużywanych dotychczas pomieszczeń biurowych.

Przykład negatywny

Spółka Y ma bardzo surową politykę, która zabrania osobom pracowniczym noszenia jakichkolwiek symboli religijnych. Jedna z pracownic, która wykonuje wyłącznie pracę w magazynie i nie ma kontaktu z klientami firmy, decyduje się założyć do pracy symbol religijny stanowiący dla niej istotny element tożsamościowy. Mimo że symbol nie przeszkadza w pracy i nie zagraża jej bezpieczeństwu lub bezpieczeństwu innych osób pracowniczych, przedsiębiorstwo zwalnia pracownicę dyscyplinarnie.

Jakie działania, zgodnie z Wytycznymi ONZ dot. biznesu i praw człowieka, powinna podjąć firma? (przeciwdziałanie, łagodzenie skutków)

Firma Z przeprowadza na zakończenie rekrutacji ankiety ewaluacyjne ze wszystkimi kandydatami do pracy. Jeden z kandydatów odnotowuje w formularzu, iż czuje, że nie został przyjęty do pracy ze względu na swoje pytanie dotyczące możliwości praktykowania religii w zakładzie.

Na skutek powyższego komentarza spółka postanawia przyjrzeć się dokładnie swojej polityce antydyskryminacyjnej w zakresie wolności myśli, sumienia i religii. Ponadto postanawia przeprowadzić zespołowi rekrutacyjnemu szkolenia antydyskryminacyjne oraz informuje o istniejących w firmie możliwościach dostosowania się do potrzeb religijnych pracowników. Postanawia również udostępnić mailowo osobom pracowniczym krótką instrukcję podsumowującą dobre praktyki firmy w obszarze wolności myśli, sumienia i wyznania.

Co zrobić, gdy Twoje prawa zostały naruszone?

Co możesz zrobić, gdy naruszono Twoje prawa? 

  • Sprawdź, czy istnieje w firmie bezpieczny system składania skarg i skorzystaj z niego.
  • Zgłoś nieprawidłowości do Państwowej Inspekcji Pracy.
  • Jeśli uważasz, że zostało popełnione przestępstwo (np. dyskryminacja wyznaniowa, złośliwe przeszkadzanie w wykonywaniu aktów religijnych), zgłoś swoje podejrzenia na policję lub do pobliskiej prokuratury.
  • Wnieś sprawę do sądu cywilnego. Możesz domagać się między innymi odszkodowania z powodu dyskryminacji ze względu na wyznanie lub odszkodowania za naruszanie Twoich dóbr osobistych.
  • Jeśli pracujesz w przedsiębiorstwie wielonarodowym, złóż zawiadomienie o naruszeniach do Krajowego Punktu Kontaktowego OECD ds. odpowiedzialnego biznesu

 

Odpłatna pomoc prawna świadczona jest przez adwokatów lub radców prawnych. Osoby o niskich dochodach mogą skorzystać z nieodpłatnej porady. Nieodpłatną pomoc prawną świadczą między innymi: 

Prawo polskie

[1] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, tom II, red. L. Garlicki, M. Zubik, wyd. 2, Warszawa 2016, art. 70 (L. Garlicki, M. Derlatka).

[2] Essential Steps for Business to Respect Human Rights, s. 4–5, pkt 8.

Współpracowaliśmy z:

Skip to content