Należyta staranność w zakresie zrównoważonego rozwoju (w tym praw człowieka)

Zmiany wprowadzone dyrektywą Omnibus „stop the clock” w kwietniu 2025 r. 

Publikacja CSDDD i wejście w życie – lato 2024 r. 

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1760 z dnia 13 czerwca 2024 r. w sprawie należytej staranności przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju oraz zmieniająca dyrektywę (UE) 2019/1937 (Corporate Sustainability Due Diligence Directive, dyrektywa CSDD) została opublikowana w Dzienniku Urzędowym UE w dniu 5 lipca 2024 r. i weszła w życie 25 lipca 2024 r. Od tej daty państwa członkowskie mają dwa lata na transpozycję przepisów CSDDD do porządku krajowego. Pełny tekst dyrektywy jest dostępny   tutaj (PDF) oraz tutaj (wersja interaktywna).  

Na stronie MFiPR dostępna jest skrócona informacja na temat nowych regulacji a także materiały dodatkowe (poniżej). Z tekstem można zapoznać się także tutaj. 

• Dyrektywa CSDDD odpowiedzi na pytania – CSDD​_FAQ.pdf 0.32MB

Od inicjatywy ustawodawczej do przyjęcia CSDDD w maju 2024 r. 

1170 dni – tyle czasu minęło od inicjatywy ustawodawczej Parlamentu Europejskiego z 10 marca 2021 r. w sprawie należytej staranności przedsiębiorstw w zakresie praw człowieka i środowiska do przyjęcia przez Radę UE (COMPET) w dniu 24 maja 2024 r. dyrektywy w sprawie należytej staranności przedsiębiorstw  w zakresie zrównoważonego rozwoju (Corporate Sustainability Due Diligence Directive, CSDDD). 

• Tekst dyrektywy CS3D w wersji przyjętej 24 maja 2024 r.

Wkrótce zamieścimy tutaj także naszą wstępną analizę CSDDD.

DROGA DO CSDDD

Warto przypomnieć, że prace nad dyrektywą zaczęły się z inicjatywy Parlamentu Europejskiego, który przyjął  w marcu 2021r.  sprawozdanie zawierające nie tylko zalecenia dla Komisji (KE) ale wręcz  projekt przyszłej dyrektywy,  w wyniku czego KE podjęła prace. Mieliśmy możliwość nie tylko przybliżyć polskiej publiczności postulaty PE podczas webinarium z udziałem posłanki sprawozdawczyni w PE, Lary Wolters. (Informacje o wydarzeniu: LINK; nagranie spotkania LINK) ale i dołożyć swoją cegiełkę do merytorycznej zawartości rezolucji PE – nasza ekspertka, Beata Faracik wraz z prof. Markusem Krajewskim z Uniwersytetu FAU Nuernberg-Erlangen opracowała briefing paper „Substantive Elements of Potential Legislation on Human Rights Due Diligence” stanowiący część zleconej przez PE analizy „Human Rights Due Diligence Legislation – Options for the EU, European Parliament Policy Department” (PE 603.495, czerwiec 2020) wspierającej dyskusje merytoryczne na forum PE. Oczywiście nie była to jedyne materiały wspierające prace przygotowawcze do dyrektywy – także KE zleciła opracowanie pogłębionej analizy nt. należytej staranności z uwzględnieniem ustawodawstawa poszczególnych wybranych państw UE (BIICL, European Commission study on due diligence in supply chains, 2020; Main Report oraz Aneksy: Part I: Synthesis Report   Part II: Survey Results Statistics   Part III: Country Reports   Part IV: Annexures).

23 lutego 2022 r. Komisja Europejska opublikowała projekt dyrektywy dotyczącej należytej staranności  w zakresie zrównoważonego rozwoju przedsiębiorstw (Corporate Sustainability Due Diligence Directive, Dyrektywa CSDD), który zakładał wprowadzenie obowiązku należytej staranności dla określonych grup przedsiębiorstw w celu przeciwdziałania negatywnym skutkom działalności przedsiębiorstw dla poszanowania praw człowieka i kwestii środowiskowych. (Polecamy krótkie podsumowanie głównych punktów dyrektywy – BIICL & Nova University Briefing (jęz. angielski)). 

• Tekst projektu dyrektywy COM (2022) 71 wraz z załącznikiem:  wersja angielska – LINK, wersja polska – LINK

Następnie przyszedł czas na pracę w Radzie UE na forum Grupy roboczej Rady UE ds. Prawa Spółek i zakończyły się przyjęciem przez Radę UE 1 grudnia 2022 r. podejścia ogólnego (kompromisowego) ws. dyrektywy CSDD. Odmienne stanowisko PE wobec niektórych przepisów projektu dyrektywy, przyjęte 1 czerwca 2023 r., było następnie przedmiotem negocjacji (trilogów politycznych) między PE, Radą i KE. Dnia 15 grudnia 2023 r. został ogłoszony  kompromis polityczny tych trzech instytucji w zakresie ramowego tekstu projektu. Dalsze uwagi państw, uwzględnione przez Prezydencję, znalazły odzwierciedlenie w kolejnym, finalnym tekście kompromisowym, który został przegłosowany 15 marca 2024 r. na posiedzeniu COREPER a następnie został przyjęty przez PE 24 kwietnia 2024 r. w głosowaniu plenarnym. Na ostatnim etapie prac nad dyrektywą wprowadzono istotne zmiany, które dotyczyły m.in. progów obowiązywania dyrektywy, co spowodowało zmniejszenie liczby przedsiębiorstw objętych obowiązkami z niej wynikającymi oraz wydłużenie terminów wejścia przepisów w życie. Proces legislacyjny zwieńczyło ww głosowanie w Radzie UE w dniu 24 maja 2024 r. 

Polski rząd uczestniczył w pracach prowadzonych w ramach grupy roboczej Rady ds. Prawa Spółek.  Stanowisko rządu RP  jest dostępne na stronie Ministerstwa Funduszy i Polityki Regionalnej, które odpowiada kompetencyjnie za ten obszar (link) i na którego stronie internetowej MFiPR zamieszczono szereg informacji nt. projektu, toczących się prac i kluczowych pojęć. W miarę prac stanowisko to było modyfikowane, każdorazowo zyskując aprobatę Komisji sejmowej ds. UE (ostatnią w maju 2024 r.). 

Projekt Komisji Europejskiej odbiegał znacząco od rekomendacji Parlamentu i zdaniem wielu ekspertów budził obawy czy w takim kształcie dyrektywa  osiągnie po wdrożeniu swój podstawowy cel – a więc ustanowienie takich ram prawnych, które doprowadzą do zminimalizowania lub zapobieżenia negatywnemu wpływowi przedsiębiorstw na realizację praw człowieka. Na ryzyka wynikające z obecnego kształtu projektu dyrektywy i brak zgodności z Wytycznymi ONZ dot. biznesu i praw człowieka, które jako pierwsze wprowadziły pojęcie należytej staranności w zakresie praw człowieka do dyskusji o odpowiedzialności przedsiębiorstw, wskazywało też Biuro Wysokiego Komisarza ONZ ds. Praw Człowieka (OHCHR Feedback on the Proposal for a Directive of the European Parliament and of the Council on Corporate Sustainability Due Diligence z dnia 23 maja 2022 r.). Podobne uwagi podnosiła w swojej analizie organizacja Shift, której trzon tworzy zespół osób, które były istotnie zaangażowane w proces prowadzących w ONZ do wypracowania Wytycznych ONZ dot. biznesu i praw człowieka. Pogląd ten podzielały także organizacje pozarządowe – ponad 200 organizacji z całej UE zawarło swoje rekomendacje w stanowisku,  z którym można zapoznać się tutaj.  Na szczęście w toku prac niektóre z mniej fortunnych zapisów CSDDD udało się zmienić, choć oczywiście kosztem słabszych rozwiązań w innych punktach.

NALEŻYTA STARANNOŚĆ W ZAKRESIE PRAW CZŁOWIEKA W PRAKTYCE

Jesli interesują Cię narzędzia wspierające przedsiębiorstwa we wdrażaniu HRDD w praktyce, zajrzyj na stronę projektu Valuing Respect.

Zrozumieć należytą staranność w obszarze praw człowieka

• Report of the UN Working Group on the issue of human rights and transnational corporations and other business enterprises:  „Corporate human rights due diligence – emerging practices, challenges and ways forward”, UN Doc. A/73/163 (link)
• Methven O’Brien, C. and Dhanarajan, C., “The corporate responsibility to respect human rights: A status review”, Accounting, Auditing and Accountability Journal, Volume 29, Issue 4 (2016), 542-567.
• Bonnitcha, J. and McCorquodale, R. “The Concept of ‘Due Diligence’ in the UN Guiding Principles on Business and Human Rights”, European Journal of International Law, Volume 28, Issue 3, August 2017, pp.899–919.
• Ruggie, J.G. and Sherman, F., “The Concept of ‘Due Diligence’ in the UN Guiding Principles on Business and Human Rights: A Reply to Jonathan Bonnitcha and Robert McCorquodale,” European Journal of International Law, Volume 28, Issue 3, August 2017, pp.921–928.

Zrozumieć CSDDD